Marinus Oostenbrink Adviezen Stedenbouw Architectuur JANUARI 2016

De variaties van Vathorst

‘Nieuwbouw eentonig? Ga eens in Vathorst kijken!’

Een wijk als Vathorst ontstaat niet zomaar. Het ontwerpen van de wijk als uitleglocatie, de deelwijken, buurten en woningen is een enorme klus. Maar ook openbare ruimten; parken, straten, binnenterreinen en recreatiegebieden krijgen de aandacht. Alles moet met elkaar samenhangen, een mooi beeld vormen en een goed gevoel geven.

Dit vraagt veel van stedenbouwkundigen, projectontwikkelaars, woningbouwcorporaties, de gemeente, architecten en bouwondernemingen. Er is een team actief dat het grote geheel in de gaten houdt, zodat alle deeltjes van de puzzel soepel in elkaar vallen. Een team dat zorgt voor de diversiteit en kwaliteit; het Toetsteam Vathorst.

Toetsteam

Het Toetsteam bestaat uit een voorzitter vanuit Ontwikkelingsbedrijf Vathorst (OBV) en supervisoren; onafhankelijke adviseurs. Alle plannen komen in elke fase voor een advies en toetsing langs dit team, voordat de definitieve bouwvergunning wordt aangevraagd of verleend. Onder andere Marinus Oostenbrink en Matthijs de Boer maken deel uit van het Toetsteam. Beiden zijn zowel stedenbouwkundige als architect, hebben een eigen bedrijf en jarenlange ervaring in de stedelijke ontwikkeling. Marinus zit vanaf 2008 in het Kwaliteitsteam en Matthijs is sinds 2006 lid van de Welstandscommissie. Twee belangrijke adviesorganen voor Vathorst. Sinds eind 2011 vormen zij het Toetsteam als afgevaardigden van deze twee commissies, samen met de supervisors van de deelgebieden.

Kritische partij

‘In de loop van de ontwikkeling van Vathorst werd steeds duidelijker dat allerlei interne clubs adviezen en meningen hadden over de te bouwen projecten. Dat kwam het proces van de woonprojecten en het aanvragen van omgevingsvergunningen niet ten goede. Bovendien kostte het veel tijd en leverde deze manier van werken vertraging op. Vandaar dat het Toetsteam in het leven is geroepen: een verbetering voor zowel de procedure als voor het eindresultaat’, vertelt Matthijs. Marinus vult aan. ‘We geven geen bindend advies, maar we zijn zeker een duidelijke en kritische partij met een afgewogen mening. Er wordt geen vergunning aangevraagd of verleend voordat wij de plannen hebben gezien. We zijn dus een partij om rekening mee te houdenHet zegt veel over de gemeente en OBV dat ze deze kwaliteitscheck hebben ingevoerd.

Wij bewaken het ambitieniveau waarop de ontwikkeling van Vathorst is begonnen, om juist nu in economisch zwaarder weer, de ‘wereld van verschil’ in stand te houden en te waarborgen.’

Verschil per deelgebied

Niet alleen nieuwe plannen komen hen onder ogen, ook herbestemmingen of wijzigingen van bestaande plannen. Maar waarnaar wordt nu precies gekeken? ‘Ons doel is om te letten op de eisen die we destijds hebben gesteld aan de ontwikkeling van Vathorst, dus op wat er in het stedenbouwkundige plan en in de beeldkwaliteitsplannen staat’, gaat Matthijs verder. ‘In Vathorst verschilt dat per deelgebied. En het gaat over de optimale relatie van een karakteristiek (woon)gebouw met de openbare ruimte; met groen, water, park, parkeren, binnenhof, verlichting en overige inrichtingselementen. Vathorst heeft altijd gestreefd naar hoogwaardige woningbouw in een mooie, natuurlijke omgeving, met veel verschillende gezichten en grote, kwalitatieve keuzemogelijkheden voor bewoners, kopers en huurders’.

Unieke oplossingen

‘Helaas merkt het Toetsteam dat door de crisis bouwplannen vertragen of versimpelen. Er bestaat een neiging om minder diversiteit te bieden, om terug te vallen op risicomijdende producten’, vertelt Marinus. ‘Dat is terug te zien in het ontwerp van standaard woningen, met minimale woonkwaliteiten en het weglaten van ruimtelijke en architectonische meerwaarde.’ Matthijs geeft aan dat het Toetsteam daar niet altijd blij mee is. ‘We proberen daar juist heel scherp op te zijn. Voor een deel kunnen we ons verplaatsen in de huidige markt, maar binnen de mogelijk-heden streven wij naar zoveel mogelijk unieke elementen en oplossingen.’ Dat levert soms pittige discussies op. Niet alleen onderling, maar ook met de architecten of opdrachtgevers. Als het Toetsteam kritiek of twijfels heeft, krijgen deze partijen ook duidelijk onderbouwd de mening van het team te horen. ‘We denken mee met de architect en de opdrachtgever, maar we zijn ook consequent in onze ambities. We proberen te zorgen voor oplossingen die het ontwerp beter en sterker maken. Vathorst moet een wereld van verschil blijven maken onder andere door herkenbare verschillen in architectuur, openbare ruimte, in duurzaamheid en goed beheer aan te brengen.’

Waterlelie

Marinus en Matthijs vertellen over de ‘Waterlelie’ een uniek appartementengebouw dat op een eiland in het water van De Bron komt te staan. ‘Vanaf het begin was het de bedoeling dat dit een organisch gebouw zou worden, die de natuurlijke omgeving van het water benadrukt.’ De eerste plannen van Ashok Bhalotra waren
bijna letterlijk bloemachtig, maar door om standigheden kwam het ontwerp steeds verder af te staan van het oorspronkelijke idee. ‘Dit project is diverse malen aan bod geweest in het Toetsteam. We waren erg kritisch over de nieuwe plannen. Het gebouw werd steeds saaier en week af van het kwaliteitsbeeld dat we voor De Bron als geheel voor ogen hebben. Bijvoorbeeld in kleur- en materiaalkeuzes.’ Op advies van het Toetsteam werden de ontwerpen steeds opnieuw bijgesteld. ‘Nu zijn we zover dat het huidige ontwerp van zowel gebouw als omgeving in het grotere geheel past. Niet alleen voor de toekomstige bewoners, maar voor alle inwoners in de directe omgeving die gebruik maken van de openbare ruimte in De Bron.

Dit project is een goed voorbeeld van wat wij noemen ‘integrale ruimtelijke kwaliteit’. Een optelsom van architectuur met oud en nieuw landschap, met sterke recreatieve en visuele kenmerken en kwaliteiten. ’ Het Toetsteam let dus niet alleen op eisen aan de woning zelf, maar ook op de plek in het grotere geheel. Marinus weet het mooi te verwoorden. ‘Elk huis of gebouw speelt een rol, is als het ware een acteur in de openbare ruimte. Wij zorgen ervoor dat Vathorst zoveel mogelijk verschillende acteurs en dus gezichten krijgt.’

Sturen op de toekomst

Los van de huidige markteisen kijken Marinus en Matthijs ook naar de toekomst. Is dit voor toekomstige generaties een leuke wijk om te wonen? ‘We proberen er op te sturen dat de bouw ook mogelijkheden biedt voor andere samenlevingsvormen in de toekomst. Als kinderen ouder worden bijvoorbeeld, of als er zorg aan huis moet komen. Dan heb je niets aan een standaardwoning met een wenteltrap in de woonkamer.’ Om die reden laten ze soms bouwgrond liever een tijdje onbebouwd dan er standaard woning(en) op te zetten. ‘Een wijk moet ruimte hebben om te groeien en mee te ontwikkelen met de toekomst.’ Een goed voorbeeld daarvan is de toenemende tendens om individuele bouwkavels uit te geven waarop mensen hun eigen huis kunnen bouwen. Daarmee kunnen mensen niet alleen hun eigen ideeën verwezenlijken, maar wordt ook de verscheidenheid in Vathorst steeds groter.

Vathorst over Vathorst

Marinus en Matthijs zijn ondanks de soms pittige opdracht, heel tevreden tot nu toe. ‘De afwisseling in huizen en landschap is goed gelukt. Ook het oorspronkelijke landschap heeft een rol gekregen. Er is plaats voor oude verkavelingsvormen, sloten, houtwallen en andere natuurlijke plekjes. Die relatie met het verleden is voor een nieuwbouwwijk al redelijk uniek.’ Wanneer is Vathorst ‘gelukt’ voor het Toetsteam? Een vraag om eens bij stil te staan met alle passie, discussies en ambities in het achterhoofd. Matthijs heeft daar al over nagedacht: ‘Vathorst zal een van de projecten zijn die de negatieve lading van de term VINEX doen vergeten. Hoezo eentonig? Ga eens in Vathorst kijken!’ Ook Marinus weet wanneer hij tevreden is. ‘Vathorst is geslaagd en gelukkig als ook (klein)kinderen en (groot)ouders er blijvend kunnen en willen wonen, omdat zij zich voor altijd met de wijk verbonden voelen.’